[ULAW LEGAL INSIGHT] SỐ 20 | TS. Nguyễn Thị Bích: Nhận lương hưu qua VNeID

Trong tiến trình chuyển đổi số các dịch vụ an sinh xã hội, việc triển khai phương thức nhận lương hưu thông qua tài khoản hưởng an sinh xã hội tích hợp trên ứng dụng VNeID mở ra những thuận lợi mới cho người thụ hưởng. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu hiện đại hóa hoạt động chi trả, chính sách này còn đặt ra những vấn đề pháp lý liên quan đến quyền hưởng lương hưu, khả năng tiếp cận công nghệ của người cao tuổi và bảo vệ thông tin cá nhân trong môi trường số.

Tại ULAW Legal Insight số 20, TS. Nguyễn Thị Bích – Giảng viên chính, Phó Trưởng khoa Luật Dân sự, Trưởng Bộ môn Luật Lao động, Trường Đại học Luật TP.HCM đã phân tích cơ sở pháp lý của phương thức chi trả mới, làm rõ những quyền lợi được pháp luật bảo đảm, đồng thời đưa ra các khuyến nghị thiết thực giúp người hưởng lương hưu chủ động phòng ngừa rủi ro trong quá trình sử dụng các dịch vụ điện tử.

Đổi mới phương thức chi trả, không làm thay đổi quyền hưởng lương hưu

Theo TS. Nguyễn Thị Bích, việc triển khai nhận lương hưu thông qua tài khoản hưởng an sinh xã hội tích hợp trên VNeID là bước tiến cần được ghi nhận trong quá trình chuyển đổi số hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, cần phân biệt rõ giữa việc đổi mới phương thức thực hiện chính sách và quyền lợi được pháp luật bảo vệ của người thụ hưởng.

Trước hết, Tiến sĩ nhấn mạnh đây là sự thay đổi về phương thức chi trả lương hưu, không phải sự thay đổi về quyền hưởng lương hưu. Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, lương hưu là quyền lợi được pháp luật bảo đảm khi người tham gia bảo hiểm xã hội đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Cơ sở pháp lý của phương thức chi trả mới được ghi nhận tại Nghị định số 320/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 28/9/2026. Nghị định bổ sung quy định về tài khoản hưởng an sinh xã hội trên ứng dụng định danh quốc gia, cho phép tích hợp thông tin tài khoản thanh toán, ví điện tử hoặc tài khoản tiền di động để tiếp nhận các khoản chi trả theo quy định.

Theo TS. Nguyễn Thị Bích, một nguyên tắc quan trọng trong triển khai chính sách là phải bảo đảm quyền lựa chọn và khả năng tiếp cận lương hưu của người thụ hưởng. Pháp luật không quy định tất cả người đang hưởng lương hưu đều bắt buộc phải chuyển sang sử dụng VNeID từ tháng 10/2026.

Cụ thể, theo Điều 5 Nghị định số 320/2026/NĐ-CP, trường hợp người thụ hưởng chưa tạo lập tài khoản hưởng an sinh xã hội và chưa có văn bản ủy quyền người nhận thay thì việc chi trả vẫn được thực hiện bằng các hình thức khác theo quy định pháp luật.

Phó Trưởng khoa Luật Dân sự cho rằng quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với người cao tuổi, bởi khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ của mỗi cá nhân không đồng đều. Không phải người hưởng lương hưu nào cũng có điện thoại thông minh, tài khoản ngân hàng hoặc đủ kỹ năng thao tác trên các ứng dụng điện tử.

Vì vậy, quá trình số hóa hoạt động chi trả cần được triển khai trên cơ sở bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người thụ hưởng, đồng thời có những phương thức hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm đối tượng.

Bên cạnh tính thuận tiện và minh bạch, TS. Nguyễn Thị Bích cũng lưu ý việc tích hợp thông tin định danh với tài khoản nhận tiền đòi hỏi trách nhiệm cao hơn trong bảo mật dữ liệu cá nhân, phòng ngừa gian lận và giải quyết kịp thời những sự cố phát sinh.

Người cao tuổi gặp khó khăn khi sử dụng VNeID cần làm gì?

Một trong những vấn đề được TS. Nguyễn Thị Bích đặc biệt quan tâm là khả năng tiếp cận phương thức chi trả mới của người cao tuổi, nhất là khi người dân chưa quen sử dụng VNeID, không truy cập được ứng dụng hoặc phát hiện thông tin cá nhân, tài khoản nhận tiền có sai lệch.

Từ góc độ pháp luật an sinh xã hội, Tiến sĩ khẳng định việc người dân chưa biết sử dụng VNeID, gặp khó khăn khi truy cập ứng dụng hoặc có sai sót trong thông tin tài khoản không đồng nghĩa với việc họ mất quyền hưởng lương hưu.

Theo cô Nguyễn Thị Bích, người chưa có điều kiện sử dụng công nghệ số không nên lo lắng hoặc mặc nhiên cho rằng phải có tài khoản VNeID mới được tiếp tục nhận lương hưu. Đối với những trường hợp chưa tạo lập tài khoản hưởng an sinh xã hội và chưa ủy quyền người nhận thay, pháp luật vẫn quy định phương thức chi trả khác nhằm bảo đảm quyền lợi của người thụ hưởng.

Người dân có thể liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội, tổ chức dịch vụ chi trả lương hưu hoặc cơ quan có thẩm quyền tại địa phương để được hướng dẫn, hỗ trợ đăng ký và sử dụng tài khoản phù hợp.

Đối với trường hợp không truy cập được VNeID hoặc phát hiện thông tin cá nhân, thông tin tài khoản nhận tiền có sai lệch, TS. Nguyễn Thị Bích khuyến nghị người thụ hưởng cần chủ động kiểm tra và thông báo sớm cho cơ quan có thẩm quyền để được xác minh, điều chỉnh.

Đặc biệt, không nên tự ý liên kết tài khoản nhận tiền không thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình hoặc cung cấp thông tin đăng nhập cho người khác để nhờ xử lý.

Trường hợp đến kỳ chi trả nhưng chưa nhận được lương hưu, người thụ hưởng cần phản ánh kịp thời để cơ quan chức năng kiểm tra, giải quyết. Theo Tiến sĩ, việc lưu giữ thông báo, chứng từ giao dịch và thông tin phản ánh cũng rất cần thiết, tạo cơ sở để đối chiếu khi phát sinh vướng mắc.

Những lưu ý này không chỉ giúp người hưởng lương hưu chủ động bảo vệ quyền lợi mà còn góp phần hạn chế những trở ngại trong quá trình chuyển đổi từ phương thức chi trả truyền thống sang môi trường số.

Cảnh giác với các hình thức lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên môi trường số

Cùng với việc mở rộng các tiện ích điện tử, nguy cơ giả mạo danh tính, đánh cắp dữ liệu cá nhân và chiếm đoạt tài sản cũng trở thành vấn đề cần được nhận diện đầy đủ.

Theo TS. Nguyễn Thị Bích, người hưởng lương hưu cần đặc biệt cảnh giác với ba nhóm rủi ro phổ biến.

Trước hết là hành vi giả mạo cơ quan nhà nước và các tổ chức có liên quan. Đối tượng lừa đảo có thể tự xưng là cán bộ bảo hiểm xã hội, công an hoặc nhân viên ngân hàng để gọi điện, nhắn tin yêu cầu người dân cập nhật VNeID, xác thực tài khoản hoặc thực hiện thủ tục nhận lương hưu.

Nhóm rủi ro thứ hai liên quan đến việc đánh cắp và lợi dụng thông tin cá nhân. Những dữ liệu như số căn cước, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng, mật khẩu đăng nhập hoặc mã xác thực OTP có thể bị đối tượng xấu sử dụng để giả mạo danh tính và thực hiện các hành vi gian lận.

Theo Tiến sĩ, người cao tuổi cần hết sức thận trọng, không giao điện thoại, tài khoản VNeID hoặc thông tin đăng nhập ngân hàng cho người lạ để nhờ thao tác.

Nhóm rủi ro thứ ba là các thủ đoạn chiếm đoạt tài sản thông qua giao dịch điện tử. Đối tượng lừa đảo có thể đưa ra yêu cầu chuyển tiền để kích hoạt tài khoản, đóng phí xác minh hoặc nhận lại khoản lương hưu được thông báo là đang bị tạm giữ.

Để phòng ngừa những hành vi trên, TS. Nguyễn Thị Bích khuyến nghị người dân tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin bảo mật tài khoản cho bất kỳ ai; không truy cập đường dẫn không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người lạ.

Mọi thao tác cập nhật, xác minh thông tin cần được thực hiện thông qua ứng dụng chính thức hoặc trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền. Khi phát sinh nghi ngờ, người dân nên liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc ngân hàng bằng các kênh liên lạc chính thức để kiểm tra.

Trường hợp phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc giao dịch bất thường, người thụ hưởng cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để được hỗ trợ bảo vệ tài khoản, đồng thời trình báo cơ quan công an để xử lý theo quy định.

TS. Nguyễn Thị Bích đặc biệt nhấn mạnh người hưởng lương hưu không nên vội vàng thực hiện những yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật hoặc chuyển tiền để được nhận chế độ. Việc kiểm tra, xác minh thông qua các kênh chính thức là nguyên tắc quan trọng nhằm phòng tránh những thiệt hại về tài sản.

Từ những phân tích tại ULAW Legal Insight số 20, TS. Nguyễn Thị Bích tiếp cận việc nhận lương hưu qua VNeID không chỉ dưới góc độ ứng dụng công nghệ mà còn từ yêu cầu bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội của người dân.

Chuyển đổi số có thể tạo ra những phương thức chi trả thuận tiện và minh bạch hơn, nhưng hiệu quả thực chất còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận của người thụ hưởng, cơ chế hỗ trợ khi phát sinh sự cố và các biện pháp bảo vệ thông tin, tài sản cá nhân.

Trong tiến trình hiện đại hóa hệ thống an sinh xã hội, công nghệ cần phục vụ việc thực hiện quyền lợi của người dân, thay vì trở thành điều kiện cản trở khả năng thụ hưởng chính sách. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt những phân tích của TS. Nguyễn Thị Bích, góp phần làm rõ yêu cầu kết hợp giữa đổi mới phương thức quản lý, chi trả với nguyên tắc bảo đảm quyền an sinh xã hội trong thời đại số.

Thực hiện: Phòng Truyền thông và Quan hệ Doanh nghiệp

Top