Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 07 tháng 04 năm 2026
Nghiệm thu đề tài NCKH cấp Bộ “CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VỀ THUẾ CARBON Ở VIỆT NAM” do Ts Phan Phương Nam làm chủ nhiệm
Nội dung:
Vào lúc 08:00 thứ Năm ngày 16/04/2026, tại Trường ĐH Luật TP. HCM (phòng A905, số 02 Nguyễn Tất Thành, Phường Xóm Chiếu, TP. HCM) sẽ diễn ra buổi họp Hội đồng nghiệm thu chính thức đối với đề tài NCKH cấp Bộ “Cơ sở lý luận và thực tiễn đề xuất xây dựng pháp luật về thuế carbon ở Việt Nam”, mã số B2024-LPS-01, do Ts. Phan Phương Nam làm chủ nhiệm. Đây là đề tài nghiên cứu thuộc Bộ GD&ĐT và Trường ĐH Luật TP. HCM là tổ chức chủ trì.
Nghiên cứu này được tiến hành trên cơ sở tổng quan lý thuyết và các công trình khoa học liên quan trong nước và quốc tế. Bằng việc phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các công cụ thuế điều tiết nhiên liệu hóa thạch, đề tài đã xác định rõ những bất cập và khoảng trống pháp lý, chẳng hạn như sự thiếu linh hoạt của thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt, đang cản trở mục tiêu giảm phát thải và cam kết Net Zero 2050 tại Việt Nam.
Để giải quyết các vấn đề đã được nhận diện, nghiên cứu đã sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp nghiên cứu đa ngành giữa pháp lý và kinh tế. Cụ thể, nhóm tác giả sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp để đánh giá số liệu thực định, phương pháp so sánh luật học để khảo sát kinh nghiệm từ EU, Nhật Bản, Singapore, Canada và phương pháp thu thập ý kiến chuyên gia thông qua hội thảo khoa học quy mô lớn với sự tham gia của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và nhà khoa học.
Kết quả, nhóm tác giả đã đưa ra các đề xuất giải pháp cho các cơ quan, đơn vị, địa phương trong khu vực nghiên cứu, cụ thể bao gồm bốn nội dung trọng tâm: i) cơ sở lý luận và thực tiễn về điều tiết thuế carbon dựa trên lý thuyết ngoại ứng Pigou và nguyên tắc “người gây ô nhiễm trả tiền”; ii) phân tích thực trạng các công cụ thuế gián thu hiện hành tại Việt Nam và mối liên hệ với thuế carbon; iii) tổng kết kinh nghiệm quốc tế từ các quốc gia tiên phong và bài học cho Việt Nam về mô hình, thuế suất và đối tượng chịu thuế và i) kiến nghị khung pháp lý về thuế carbon cho Việt Nam nhằm đảm bảo tính đồng bộ, công bằng và hiệu quả môi trường.
Các kiến nghị chính của đề tài đã phân tích các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước cùng với lộ trình thí điểm thị trường carbon, từ đây đề xuất các định hướng để phát triển thuế carbon như áp dụng thuế tại thượng nguồn đối với nhiên liệu hóa thạch. Đề tài cũng đề xuất sử dụng thuế suất tuyệt đối với lộ trình tăng dần, khởi điểm khoảng 125.000 VND/tCO₂e, đồng thời nắm bắt xu hướng tích hợp với hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS) và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU.
Về mặt khuyến nghị, đề tài đã đưa ra các đề xuất cho các bên liên quan, bao gồm các Bộ và cơ quan ngang Bộ (như Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường), cơ quan UBND tỉnh và các tổ chức doanh nghiệp cũng như các hộ gia đình chịu ảnh hưởng. Đặc biệt, đề tài nhấn mạnh việc tái phân bổ 40% nguồn thu cho Quỹ Chuyển dịch Công bằng để hỗ trợ các đối tượng yếu thế, nhằm đảm bảo tính khả thi, công bằng xã hội và hiệu quả cao trong công tác triển khai các giải pháp nêu trên.
Các kết quả nghiên cứu của đề tài đã được nhóm tác giả công bố dưới nhiều hình thức, bao gồm 02 bài viết đăng trên tạp chí quốc tế uy tín thuộc danh mục Scopus; 01 bài báo quớc tế có phản biện; 06 bài báo được đăng trên tạp chí khoa học chuyên ngành trong nước nằm trong danh mục được tính điểm của HĐGSNN với điểm khoa học từ 0,5 trở lên; đã xuất bản 01 sách tham khảo “Xây dựng khung pháp lý về thuế Carbon ở Việt Nam” (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội); đào tạo 01 học viên cao học đã bảo vệ thành công luận văn thạc sĩ theo hướng nghiên cứu của đề tài.
PHÒNG KHCN & HTPT