Từ góc nhìn pháp lý đa chiều đến trao đổi học thuật tại ACCC5 2026: Định hình cơ chế khí hậu ở Đông Nam Á thông qua pháp luật quốc tế

Biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống pháp luật và chính sách của các quốc gia, đặc biệt trong việc xác định trách nhiệm pháp lý, thúc đẩy hợp tác quốc tế và triển khai các giải pháp ứng phó hiệu quả. Đây cũng là những vấn đề trọng tâm được trao đổi tại Hội thảo quốc tế thường niên ASEAN về biến đổi khí hậu lần thứ 5 năm 2026 (ACCC5), với chủ đề “Định hình cơ chế khí hậu ở Đông Nam Á thông qua pháp luật quốc tế” (Shaping the Climate Regime in Southeast Asia through International Law), do Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Trung tâm Luật quốc tế thuộc Đại học Quốc gia Singapore tổ chức ngày 30/10/2026.


Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại cơ sở số 02 Nguyễn Tất Thành, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, kết hợp kết nối trực tuyến với một số diễn giả quốc tế, tạo điều kiện để các chuyên gia, học giả trong và ngoài nước trao đổi những kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm chuyên môn. Đáng chú ý, Ban Tổ chức đã tiếp nhận gần 300 bản tóm tắt nghiên cứu từ nhiều quốc gia. Qua quá trình xét duyệt và tuyển chọn, 36 báo cáo khoa học tiêu biểu đã được lựa chọn để trình bày tại hội thảo, với chương trình gồm 7 phiên thảo luận chuyên đề và một phiên toàn thể.

Toàn cảnh hội thảo tại hội trường A.1002, cơ sở Nguyễn Tất Thành

Phiên tham luận 1 – “International Climate Adjudication, Advisory Opinions, and State Obligations” (Tài phán quốc tế về khí hậu, ý kiến tư vấn và nghĩa vụ quốc gia)

Phiên tham luận đầu tiên tập trung phân tích vai trò của các cơ quan tài phán quốc tế, đặc biệt là Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) và Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS), trong việc giải thích và xác định các nghĩa vụ pháp lý của quốc gia liên quan đến biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường biển. Trọng tâm thảo luận hướng đến những hàm ý từ ý kiến tư vấn năm 2025 của ICJ và ý kiến tư vấn năm 2024 của ITLOS đối với quản trị khí hậu tại Đông Nam Á. Các tham luận đồng thời xem xét nội hàm nghĩa vụ cẩn trọng thích đáng (due diligence), những lập luận pháp lý của các quốc gia Đông Nam Á trước các cơ quan tài phán quốc tế và các nghĩa vụ đang hình thành đối với quốc gia ven biển. Bên cạnh đó, các học giả còn đề cập mối liên hệ giữa nỗ lực giảm nhẹ biến đổi khí hậu với hòa giải và hòa bình trong cộng đồng quốc tế, qua đó mở rộng góc nhìn về vai trò của pháp luật quốc tế trong giải quyết những thách thức chung.

Các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế trình bày tham luận tại Phiên 1 của Hội thảo

Phiên tham luận 2 – “Oceans, Environmental Rights, and Future Generations” (Đại dương, quyền môi trường và các thế hệ tương lai) 

Tiếp nối những vấn đề về nghĩa vụ pháp lý của quốc gia, phiên tham luận thứ hai hướng sự quan tâm đến mối quan hệ giữa biến đổi khí hậu, môi trường biển và quyền của con người, đặc biệt là quyền và lợi ích của các thế hệ tương lai. Các nghiên cứu tập trung phân tích việc bảo vệ các thế hệ tương lai trong quá trình ra quyết định về khí hậu thông qua cách tiếp cận dựa trên quyền con người, đồng thời xem xét những giới hạn pháp lý của việc duy trì đường cơ sở trên biển trước tình trạng mực nước biển dâng. Bên cạnh đó, các tham luận còn đề cập quyền được sống trong điều kiện khí hậu an toàn, ổn định và lành mạnh; mối quan hệ giữa bảo vệ môi trường, quyền con người và phát triển bền vững tại Indonesia; cũng như yêu cầu bảo vệ lợi ích của các thế hệ tương lai trong hoạt động khai thác khoáng sản phục vụ chuyển đổi xanh. Những nội dung này góp phần làm rõ các vấn đề pháp lý mang tính liên thế hệ trong quản trị khí hậu tại Đông Nam Á. 

Toàn cảnh Phiên tham luận 2 tại phòng A.905

PGS.TS. Trần Thăng Long - Trưởng khoa Ngôn ngữ Pháp luật, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, chủ trì phiên tham luận

PGS.TS. Nguyễn Toàn Thắng - Giám đốc Văn phòng Chất lượng và Đánh giá Học thuật, Đại học Luật Hà Nội thảo luận tại Phiên tham luận thứ 2

 

 

 

Các chuyên gia đầu ngành thảo luận tại phiên tham luận thứ 2

Phiên tham luận 3 – “Climate Justice and Accountability” (Công lý khí hậu và trách nhiệm giải trình) 

Các nghiên cứu tại phiên tham luận thứ ba tiếp tục mở rộng thảo luận sang những vấn đề về công lý khí hậu và trách nhiệm giải trình của các chủ thể trong quá trình ứng phó với biến đổi khí hậu. Các tham luận tập trung xem xét hiệu quả của pháp luật trong quản trị thích ứng tại Việt Nam; trách nhiệm pháp lý của quốc gia và doanh nghiệp gây ô nhiễm; cũng như khả năng xây dựng khuôn khổ pháp lý hài hòa nhằm tăng cường hợp tác, thực thi và trách nhiệm giải trình đối với các vấn đề khí hậu xuyên biên giới. Đáng chú ý, nghiên cứu về ô nhiễm không khí tại Ulaanbaatar (Mông Cổ) tiếp cận quản trị khí hậu dưới góc độ kinh tế chăm sóc, qua đó đặt ra yêu cầu xem xét đầy đủ hơn những chi phí xã hội và tác động đối với các nhóm dễ bị tổn thương. Trong khi đó, nghiên cứu của PGS.TS. Trần Thị Thùy Dương, Trưởng Khoa Luật quốc tế, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, cùng cộng sự tập trung vào vấn đề công bằng phân phối đối với các làng nghề Việt Nam trong quá trình tham gia các chuỗi sản xuất xanh. Từ những góc tiếp cận này, phiên thảo luận góp phần làm rõ yêu cầu bảo đảm công bằng trong việc phân bổ lợi ích, trách nhiệm và chi phí của quá trình chuyển đổi xanh.

Các diễn giả trình bày tham luận và chia sẻ những góc nhìn chuyên sâu tại Phiên tham luận thứ 3 của Hội thảo

Phiên tham luận 4 – “Carbon Markets, Climate Trade, and Corporate Practice” (Thị trường carbon, thương mại khí hậu và thực tiễn doanh nghiệp)

Phiên tham luận thứ tư tập trung thảo luận các vấn đề pháp lý trong quản lý thị trường carbon và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh tại Đông Nam Á. Các nghiên cứu phân tích khuôn khổ pháp luật, cơ chế vận hành và những thách thức trong việc bảo đảm tính minh bạch, tính toàn vẹn của thị trường tín chỉ carbon, đặc biệt tại Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Bên cạnh đó, các tham luận xem xét vai trò của thị trường carbon trong thúc đẩy giá trị bền vững của lĩnh vực bất động sản, khuôn khổ pháp lý đối với thị trường carbon bắt buộc và khả năng công nhận lẫn nhau kết quả xác minh phát thải giữa các quốc gia ASEAN trong bối cảnh triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu. Những vấn đề pháp lý liên quan đến cơ chế hợp tác theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris, cùng kinh nghiệm của Singapore trong quản trị carbon xuyên biên giới, cũng được các học giả đề cập. Qua đó, phiên thảo luận góp phần làm rõ yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường hợp tác khu vực và nâng cao hiệu quả vận hành các cơ chế thị trường phục vụ mục tiêu giảm phát thải.

 

 

Các diễn giả trình bày tại phiên tham luận thứ 4 của hội thảo

Phiên tham luận 5 - “Climate Litigation, Judicial Governance, and Dispute Resolution” (Tranh tụng về biến đổi khí hậu, quản trị tư pháp và giải quyết tranh chấp) 

Ở một hướng tiếp cận khác, phiên tham luận thứ năm do TS. Kate McKenzie – Biên tập viên điều hành Tạp chí Carbon & Climate Law Review (CCLR) và PGS.TS. Trần Thị Thùy Dương – Trưởng Khoa Luật quốc tế, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, đồng điều hành, tập trung vào các vấn đề pháp lý phát sinh trong tranh tụng khí hậu, quản trị tư pháp và giải quyết tranh chấp. Các tham luận phân tích nghĩa vụ chuyển dịch khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch dưới tác động của ý kiến tư vấn về biến đổi khí hậu của ICJ, cùng những hệ quả đối với cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và Nhà nước (ISDS) tại ASEAN. Các nghiên cứu cũng xem xét vai trò ngày càng mở rộng của cơ quan tư pháp trong quản trị môi trường; ngoại lệ trật tự công liên quan đến khí hậu trong việc công nhận và thi hành phán quyết trọng tài ngoài khuôn khổ ICSID theo Điều V(2)(b) của Công ước New York năm 1958; cũng như việc xác định pháp luật áp dụng đối với tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng xuyên biên giới do biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, phiên thảo luận đề cập những vấn đề mới nổi về tội hủy diệt môi trường (ecocide), trách nhiệm giải trình về môi trường và đề xuất xây dựng khuôn khổ pháp lý về ecocide tại ASEAN. Những nội dung này góp phần mở rộng thảo luận về khả năng thích ứng của các cơ chế tư pháp và giải quyết tranh chấp trước những thách thức pháp lý do biến đổi khí hậu đặt ra.

 

Các diễn giả trao đổi về nghĩa vụ khí hậu của quốc gia, quản trị tư pháp, giải quyết tranh chấp và trách nhiệm pháp lý đối với môi trường tại phiên thứ 5

Phiên tham luận 6 - “Regional and Sectoral Climate Governance” (Quản trị khí hậu ở cấp độ khu vực và theo từng lĩnh vực)

Tiếp tục chương trình, phiên tham luận thứ sáu tập trung nghiên cứu các khía cạnh pháp lý trong quản trị khí hậu ở cấp độ khu vực và trong những lĩnh vực chuyên ngành có liên quan đến phát triển bền vững. Các tham luận xem xét khả năng sử dụng các điều ước đầu tư quốc tế nhằm hỗ trợ đầu tư cho phát triển bền vững từ góc nhìn ASEAN, đồng thời phân tích quản trị không phận như một khía cạnh cần được quan tâm trong cơ chế quản trị khí hậu tại Đông Nam Á. Bên cạnh đó, các học giả nghiên cứu khuôn khổ pháp luật điều chỉnh hoạt động đốt phụ phẩm nông nghiệp tại Thái Lan trong mối liên hệ với Tiểu vùng Mekong mở rộng; khả năng ứng dụng hợp đồng mua bán điện ảo (Virtual Power Purchase Agreements – VPPA) đối với hạ tầng sạc xanh tại các quốc gia ASEAN; và những vấn đề thể chế trong tiến trình xây dựng điều ước quốc tế về ô nhiễm nhựa của Ủy ban Đàm phán liên chính phủ (INC). Thông qua những hướng nghiên cứu này, phiên thảo luận góp phần mở rộng cách tiếp cận đối với quản trị khí hậu, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu tăng cường phối hợp pháp lý và chính sách giữa các quốc gia trong quá trình chuyển đổi xanh. 

 

Các diễn giả chia sẻ tại phiên tham luận thứ 6 của hội thảo

Phiên tham luận 7 - “Just Transition and Strategic Resources” (Chuyển đổi công bằng và các nguồn tài nguyên chiến lược)

Tiếp tục làm rõ những yêu cầu pháp lý đặt ra đối với quá trình chuyển đổi xanh tại khu vực, phiên tham luận thứ bảy do GS.TS. Arie Afriansyah – Giáo sư Khoa Luật, Đại học Indonesia, Tổng Biên tập Tạp chí Luật quốc tế Indonesia (Indonesian Journal of International Law) và PGS.TS. Phan Hoài Nam – Phó Trưởng Khoa Luật quốc tế, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, đồng điều hành, tập trung phân tích mối quan hệ giữa mục tiêu phát triển bền vững, quản trị tài nguyên chiến lược và yêu cầu bảo đảm công bằng trong quá trình chuyển đổi. Các tham luận nghiên cứu triển vọng hợp tác ASEAN trong quản trị tài nguyên đất hiếm từ kinh nghiệm Indonesia và Việt Nam; nghĩa vụ hợp tác quốc tế và khả năng tiếp cận công bằng đối với công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh trong bối cảnh áp dụng các biện pháp thương mại xanh; cũng như khuôn khổ pháp lý, những khoảng trống và định hướng hoàn thiện pháp luật đối với giao thông đường bộ xanh tại Việt Nam. Bên cạnh đó, các nghiên cứu còn đề cập trách nhiệm giải trình trong quá trình chuyển đổi công bằng tại Đông Nam Á và vai trò của pháp luật thương mại quốc tế trong quản trị khí hậu, đặc biệt thông qua phân tích công bằng khí hậu về thủ tục trong khuôn khổ EVFTA và CPTPP. Những góc tiếp cận này góp phần làm rõ các vấn đề pháp lý và chính sách cần được quan tâm nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh công bằng, phù hợp với điều kiện phát triển của các quốc gia ASEAN.

 

 

Các chuyên gia, nhà khoa học chia sẻ nghiên cứu về quản trị tài nguyên chiến lược, thương mại xanh và bảo đảm công bằng trong tiến trình chuyển dịch xanh tại ASEAN tại phiên thứ 7

Phần thảo luận sôi nổi, gợi mở định hướng ứng phó với biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á

Trong phần thảo luận, các diễn giả và đại biểu đã tích cực trao đổi, chia sẻ những góc nhìn chuyên môn và kinh nghiệm đa dạng về vai trò của pháp luật quốc tế trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á. Những nội dung được đề cập không chỉ góp phần làm rõ các thách thức về pháp lý, thể chế và quản trị khí hậu mà còn gợi mở những hướng tiếp cận trong việc tăng cường hợp tác khu vực, hoàn thiện chính sách và phát triển các khuôn khổ pháp luật phù hợp. Thông qua đối thoại học thuật, các đại biểu có thêm cơ hội trao đổi về khả năng kết nối kết quả nghiên cứu với thực tiễn hoạch định và thực thi chính sách, hướng tới nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững tại Đông Nam Á.

 

 

Các chuyên gia, khách mời trao đổi và đóng góp nhiều ý kiến, góc nhìn đa chiều tại phần thảo luận.

Tổng kết Hội thảo ACCC5 2026: Kết nối tri thức, thúc đẩy hợp tác ứng phó với biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á

Kết thúc các phiên tham luận, Hội thảo ACCC5 2026 đã ghi nhận nhiều trao đổi học thuật chuyên sâu về những khía cạnh pháp lý, thể chế và chính sách trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Đông Nam Á. Từ vai trò của các cơ quan tài phán quốc tế, việc bảo vệ quyền môi trường và lợi ích của các thế hệ tương lai đến quản trị thị trường carbon, giải quyết tranh chấp, chuyển đổi xanh và quản lý các nguồn tài nguyên chiến lược, các nội dung nghiên cứu đã góp phần làm rõ những vấn đề pháp lý đặt ra đối với các quốc gia trong khu vực. Trên cơ sở đó, hội thảo không chỉ tạo lập không gian trao đổi học thuật giữa các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế mà còn gợi mở những cách tiếp cận và định hướng hợp tác nhằm tăng cường hiệu quả thực thi các cam kết khí hậu, thúc đẩy hoàn thiện chính sách, pháp luật và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững tại ASEAN.

 

 

Các chuyên gia, nhà khoa học và khách mời cùng chụp hình lưu niệm

Nội dung: Tường Vy, Thuỳ Linh, Minh Triết

Hình ảnh: Nhật Nam, Mai Khánh, Phương Thy, Mai Hương

Thực hiện: Phòng Truyền thông & QHDN


Top